موسسه آموزش عالی معماری وهنر پارس
موسسه آموزش عالی معماری وهنر پارس
تحصیلات تکمیلی انتشارات دوره های تخصصی تکمیلی(Minor) دانلودها
انتشارات دانشگاه پارس منتشر کرد: «دانشنامه معماری بیومیمیکری و بیوفیلی»

کتاب «دانشنامه معماری بیومیمیکری و بیوفیلی» از تازه‌ترین کتاب‌های انتشارات دانشگاه پارس است که به موضوع ارتباط بین معماری و طبیعت می‌پردازد. این کتاب را پروفسور محمود گلابچی با همکاری دکتر هادی محمودی‌نژاد در 525 صفحه نوشته است.

پیشگفتار نویسندگان را در ادامه می‌خوانیم:

"ارتباط بین معماری و طبیعت، سوالات، امکانات و راه حل های زیادی را پیش روی انسان قرار داده است. امروزه شکل جدیدی از طراحی وجود دارد که نیازمند آن است انسان مدرن به فرآیندهای طبیعی نگاه کند و از آنها الهام گیرد. این فرآیندها دهه ها با ما همراه بوده اند، ولی تنها در سال های اخیر توانایی واقعی آنها برای ما ظاهر شده است. سوال این است که آیا می توانیم از فلسفه حاکم بر ارگانیسم های طبیعت برای توسعه زندگی استفاده کنیم؟ جواب مثبت است و علم مرتبط با این به موضوع، بیومیمیکری نام دارد. «بیومیمیکری» شامل «بیو» به معنای «زندگی» و «میمِسیس» به معنای «تقلید»، حوزه جدیدی است که به مطالعه بهترین ایده های طبیعت و الهام از این طرح ها و فرآیندها به حل مشکلات انسان می پردازد. رویکردی که نسبت به فرآیندهای طراحی در این نوع معماری وجود دارد آن است که طراحان به طبیعت نگاه می کنند (به خصوص به ارگانیسم ها یا اکوسیستم ها) تا یک نیاز خاص انسانی را حل کنند. با این رویکرد، این نوع فرآیندهای رفتاری در طبیعت را به راه حل های طراحی مصنوع تبدیل می کنند. بیومیمیکری را می توان ترکیبی از زیست شناسی، طبیعت و معماری دانست؛ هرچند که «استیون و گلس» در کتاب خود با نام «پنجه گربه ها و منجنیق ها» به معرفی بعضی نکات منفی نسبت به بیومیمیکری می پردازد. او برداشت های سطحی را «بیومیمیکری ساده لوح» مینامد. در واقع او دانشمندان و مخترعانی را ساده لوح میداند که دقیقاً از همان تکنولوژی هایی استفاده می کنند که در طبیعت مییابند و بدون هرگونه اصلاحی، آن را به خدمت انسان می گیرند. با اجرای طرح ها به این شکل، بخش عمده ای از طرح ها ناموفق بوده اند. او در کتابش به چند نمونه اشاره می کند که سخنانش را تأیید می کنند. این نمونه ها اغلب بر حمل و نقل و جابجایی توسط هوا و آب تمرکز دارند. یکی از بهترین نمونه های او به مسافرت هوایی و طراحی هواپیما اشاره دارد. طراحانی همچون برادران رایت زمان زیادی را صرف مشاهده پرندگان و توانایی پرواز و سُرخوردن آنها در هوا کردند. اگرچه این نقطه شروع خوبی است، ولی در نهایت آنها را به سمت غلطی کشاند. نسبت اندازه به وزن پرنده ها تفاوت زیادی با هواپیما دارد. بعلاوه پرنده ها خیلی کوچک تر از انسان ها هستند و بنابراین تکنولوژی پرواز آنها با انسان ها فرق دارد. برای اینکه چیزی سنگین تر و بزرگ تر (از نظر اندازه) در هوا بماند، باید سریعتر حرکت کند. از اینرو بود که موتورهای جت و پروانه هایی با قدرت بالا پا به عرصه گذاشتند. از سوی دیگر پرنده ها به این نوع از نیروی محرکه نیاز ندارند چون خیلی کوچک ترند. این یکی از دلایلی بود که ساخت هواپیما اینقدر با شکست مواجه شد. ولی نهایتاً و بعد از اصلاحات متعدد، هواپیما از حالت تک سرنشین پیشرفت کرد و به وسیله ای تبدیل شد که صدها نفر را در یک زمان در سراسر دنیا جابجا می کند. از این فرآیندها برای تأثیرگذاری بر روی طراحی و کارکرد یک تحقیق پزشکی، ساخت و تأسیسات درمانی استفاده می شود که تمرکزشان بر اعضای مصنوعی رباتیک و پیشرفته است. با الهام گیری عناصر مختلف از طبیعت، نتیجه نهایی نه تنها به فعالیت های داخل ساختمان پاسخ  می دهد بلکه پاسخگوی محیط اطراف نیز هست. «جانین بنیوس» به عنوان بنیانگذار جنبش بیومیمیکری شناخته شده است. او یک نویسنده علوم زیستی بسیار معتبر است که با نگاه به طبیعت به عنوان منبع کلیدی الهام، بعدی جدیدی به طراحی اضافه کرده است. بیشتر تحقیقات او درکنار زیست شناسان، پزشکان و مخترعانی انجام شده که ساعات بسیاری را صرف کاوش پارامترهای جدیدی کرده اند که ایدئولوژی او را تعریف می کنند. افراد زیادی به مطالعه دقیق جانین بنیوس و بیومیمیکری پرداخته اند. یکی از این افراد «مایبریت پدرسن زاری» است که استاد دانشگاه ویکتوریا در ولینگتون است. او با انجام تحقیقاتی، جدولی پدید آورده که با ارتباط بین زیست شناسی، طبیعت و معماری نظریات اساسی و ایدئولوژی های بیومیمیکری را تعیین می کند. با بررسی ایدئولوژی های  بیومیمیکری و کارهای دیگر دانشمندان، طراحان و نویسنده ها، «مایبریت پدرسن زاری» توانست بیومیمیکری را در چهار مقوله یا سطح جا دهد: ارگانیسم، رفتار، اکوسیستم و سازه. محققان از سال ها پیش، در پی یافتن ارتباطی هستند تا از طریق آن، چگونگی شکل گرفتن سیستم های مختلف زندگی را ارزیابی و با تلفیق دو واژه بیولوژی (زیست شناسی) و تکنولوژی، علمی بنام علم «بیونیک» را بنا نهاده اند. علم بیونیک در واقع دانشی است که مسائل فنی را از راه های زیستی حل می کند و در لغت نامه به معنای «زیستارشناختی» یا به کارگیری اندام های ساختگی طبیعت است که برای اولین بار در سال 1959 توسط دانشمند آمریکایی به نام جکای.استیل(Jak. E. Esteel) به کار برده شده است. وی بیونیک را علم سیستم هایی که شالوده و پایه تمامی سیستم های زنده است یا خصوصیت های سیستم زنده را دارند یا به سیستم های زنده شباهت دارند معرفی کرد. در واقع معماری بیونیک با نگاهی احترام آمیز به طبیعت و مظاهر آن، سعی دارد تا از قواعد و فرم های طبیعی که طی هزاران سال شکل گرفته و به صورت پایداری تولید می شوند، برای ایجاد سرپناه استفاده کند. بیونیک که به آن بیومتریک یا مهندسی خلاق زیستی هم می گویند، کاربرد سامانه ها و روش های بیولوژیکی موجود در طبیعت در سیستم های مهندسی و فناوری های مدرن است. واژه بیونیک از دو لغت لاتین Biology+Technology تشکیل یافته است که در آن Bio در زبان یونانی به معنای «زیست» و «حیات» بوده و Technology نیز به معنی تکنولوژی و طراحی ساخت می باشد. اگرچه لغات، Biomimetics، Biognosis و Biomechanic نیز در زمینه ارتباط طبیعت با دانش بشری هستند، لیکن واژه بیونیک بیشتر گویای ارتباط بین طبیعت و طراحی محصول است.

واژه بیومیمیکری (بیومیمتیکس) نخستینبار در سال 1181 توسط اتو اشمیت و جک ا.ستیل در حین فعالیت بر روی یک پروژه هوانوردی در پایگاه هوایی رایت پترسون در ایالات متحده امریکا ابداع و مورد استفاده قرار گرفت. او بیونیک را علم سیستم هایی که شالوده و پایه تمامی سیستم های زنده اند، می داند. از سویی دیگر، نرخ رشد جمعیت و تأثیر آن بر ساختار سنی جمعیتی تبعات بسیار مهمی دارد که از دیرباز مورد توجه اندیشمندان و سیاستمداران (سیاست گذاران) بوده است. واقعیت این است که مباحث جمعیتی و نگرانی های مربوط به آن همانند مسائل زیست محیطی موضوعات جدیدی هستند که عمدتاً در نیمه دوم قرن بیستم به طور جدی مطرح شدند. در آغاز انقلاب کشاورزی یعنی در حدود 8 تا 10 هزار سال قبل از میلاد مسیح، جمعیت جهان می توانسته بین 5 تا 10 میلیون باشد. این رقم در سال 2000 به حدود 6/3 میلیارد نفر رسید. حدود 93 درصد از یک میلیارد نفری که در این دهه به جمعیت جهان اضافه می شوند به کشورهای درحال توسعه تعلق خواهند داشت. پیش بینی می شود جمعیت جهان در سال 2025 به رقمی معادل 8/405 میلیارد نفر برسد. بحران محیط زیست که امروزه به یک مسأله جدی و قابل تأمل بدل شده، حاصل دخالت و بهره وری نامعقول انسان از طبیعت پیرامون خود است که آن گستردگی و اهمیت موضوع، توجه دانشمندان را برای نجات آن برانگیخته است. امروزه این خطر هست که انسان زمین سکونتگاه و کشت پذیر خود را به نابودی بکشاند. فعالیت های بشر بیش از پیش فرا می رود، او با خطاها و کاربرد نابجای نیروهایش بخش های گسترده ای از جهان را ویران یا بی حاصل می گرداند. گسست از طبیعت و نظام های طبیعی در جریان زیست روزمره انسان شهرنشین یکی از دغدغه های مهم دوران معاصر تلقی می شود. پیوند با نظام های طبیعی به ویژه در دوران کودکی و نوجوانی و همزمان با رشد جسمی، شناختی، احساسی و عاطفی از اهمیت ویژه ای در دیدگاه علوم روانشناسی و رفتارشناسی برخوردار می باشد. به طور کلی فضای شهری عرصه ای بی بدیل برای تماس بی واسطه با دنیای فیزیکی است. دنیایی که در بستر طبیعت بکر زاده می شود و مجموعه ای از عوامل و فرآیندهای طبیعی را در بر میگیرد. از جمله مباحثی که در خصوص گرایش سرشتی انسان نسبت به مظاهر حیات مطرح می باشد، فرضیه «حیات دوستی» (بیوفیلیا) است. بر اساس این فرضیه افراد انسانی به طور طبیعی به سمت ارگانیسم های زنده و گیاهان و جانوران جذب میشوند و بشر نیازمند و مشتاق برای برقراری ارتباط با دنیای طبیعی است. به عبارتی دیگر بین انسان و سایر سیستم های زنده کشش و پیوندی غریزی و فطری وجود دارد. از جنبه واژه شناسی اصطلاح «بیوفیلیا» به معنی «دوست داشتنِ حیات یا سیستم های واجدِ حیات» می باشد و برای نخستین بار توسط اریک فروم برای تبیین یک گرایشِ روانشناختی در خصوصِ «جذابیت هر آنچه زنده است»، مورد استفاده قرار گرفت. «ادوارد ویلسون» این اصطلاح را در مفهومی مشابه به منظور توصیف و توجیه «طلبِ ناخودآگاه پیوند با سایر ارکان حیات از جانب نوعِ بشر»، به کار گرفت. وی در خصوص کشش ذاتی به طبیعت، چنین میگوید: مردم برای تجربه مناظر طبیعی به پارک ها هجوم می آورند و مسافت های طولانی را برای قدم زدن در ساحل دریا طی می کنند و برای این همه، دلیلی که بتوانند با کلمات توصیف کنند، ندارند. تمایل فراگیر جامعه بشری نسبت به ارتباط با سایر موجودات نظام زیست و حضور در محیط های طبیعی به عنوان بستر نخستین و بنیادین جریان زیست، طبق شواهد مستند گشته است. این پرسش که آیا چنین جذبه ای با چنین جامعیتی ریشه در فطرت ذاتی نوع بشر دارد، مباحث نظری بسیاری را در این حوزه برانگیخته است. این نظریه ها قائل به پیوند غریزی و ذاتی انسان نسبت به محیط ها و عوامل طبیعی هستند. به عبارتی چنین کششی را فارغ از بعد زمان و مکان، سن، جنس و نژاد، میان تمامی افراد انسانی مشترک تلقی مینمایند.

این کتاب تأثیراتی در محققان نوظهور از رشته های علمی مختلف داشته است، و بر شالوده و بنیان نظری این مفهوم سایه افکنده است و انواعی از شواهد تجربی وامدار این فرضیه بوده اند. امروزه، علی رغم وجود پارهای از استثنائات، توجه از بنیان های نظری زیستگرایی به مفهوم کاربرد عملی زیستگرایی در صنعت ساختمان و طراحی معطوف شده است. بر این اساس در این کتاب به مقوله پارادایم های نظری یا نظریه های مشهود در معماری بیومیمکری و بیوفیلی پرداخته شده و سعی شده است تا برای اولینبار در ایران، این مفاهیم در قالب دانشنامه ای موجز و مفید مورد اشاره و بررسی قرار گیرد."


تاریخ ارسال: 1398/06/07
  • نشانی: تهران - خیابان کارگر شمالی- خیابان دوم- خیابان انتصاریه
  • رایانامه: info [at] pu.ac.ir
  • تلفن ثابت: ۶-۸۸۳۳۰۹۰۴(۰۲۱)
  • نمابر: ۸۸۳۳۹۸۰۳(۰۲۱)
  • شماره پیامک: ۲۰۰۰۰۸۰۸۰۸۸۰
  •  کد پستی : ۱۴۱۳۹۱۵۳۶۱

خانه     |    آرشیو کل مطالب    |     RSS     |    اینستاگرام    |     لینکدین     | ارتباط با ما